İskele caddesinin batısındaki yamaçta Cami Bayır Caddesi ile Yel değirmeni Sokak arasında 965 m2’lik bir arsa üzerinde inşa edilmiştir.Çatı izdüşümü 623 m2 terasları ise 101 m2 olan binanın batı cephesindeki bir taş üzerinde oyularak yazılmış bulunan M.MYPIDHS APXITEKTWN 1909 ifadesinden, mimarın Myrides olduğunu ve binanın 1909’da tamamlandığı anlaşılmaktadır.Taş Mektep‘ de müdür olarak görev yapan Chirisostomos, daha sonra İzmir metropoliti olmuştur.

Taş Mektep, Kurtuluş Savaşı sonrasında Rumların Türkiye’ yi terk etmesi üzerine, 1924′ de Kazım Karabekir Paşa’nın girişimleri ile yetim ve öksüz çocukların eğitim görmesi amacı ile ” Darü’l-eytam“olarak açıldı.1925’den sonra ilkin beş sınıflı yatılı bölge okulu, daha sonra ilkokul olarak kullanıldı.1940-1942 Yılları arasında asıl işlevine ek olarak eğitmen kursu düzenlendi.1957’de Tirilye Ortaokulu burada açıldı ve bu hizmetini 1989’a değin sürdürdü.Daha sonra yapıda meydana gelen bazı sorunlar nedeniyle terk edildi.

Taş Mekteple ilgili ufak bir not ise Kıbrıs Rum Kesimi Eski Cumhurbaşkanı Makarios‘un bu okulda eğitim aldığıdır.Taş Mektep‘in yapısal elemanları ise zamanının yapı sistemine bağlı olarak pişmiş tuğla ve ahşaptır, üst kısımlarda hımışlı toprak kullanılmıştır.Dış duvarlarında ise özellikle eğimli kısımlarında yer yer sağlam taşlar kullanılmıştır.

Baş Melekler Kilisesi‘nin 1227 yıllık olduğu söylenmekte ve kapısında ki ibarede büyük ihtimal 1862 yılında tamirat olduğu yazıyor.Fakat günümüzde kilise resimlerde görebileceğiniz vaziyette durmaktadır.

Baş Melekler Kilisesi‘nin mülkiyeti daha önce özel bir şahsa aitti ve 12 Eylül 2012 yılında Rum Patrikhanesi Bursa Metropoliti tarafından 1.5 milyon Tl bedelle satın alındı.Yunanistan’dan gelenlerle birlikte 26 Temmuz 2012 de de bir de ayin yapmışlar.

Kilise umarım restore edilir ve turizme açılır.Bizde durduğu müddetçe öyle atıl halde kalacak.Turizm sayesinde Kumyaka kasabasına bir çok insan gelecektir.

Bu resimde ki yazıyı arkadaşım Lampros Roukas‘a tercüme ettirdim ve diyor ki, “Allah diyor ki, eğer benim öğrencim olmak istiyorsanız birbirinizi seviniz.”